Τρίτη, 17 Ιανουαρίου 2017

Ισλαμικό κράτος ή δεσποτική κοινότητα;



Jacques Guigou, Μάιος 2015

http://tempscritiques.free.fr/spip.php?article349

Το 2003, σχετικά με την Αλ Κάιντα, δείξαμε ότι η έννοια του πρωτο-κράτους που είχαν ήδη προωθήσει μερικοί για να περιγράψουν αυτό το νεφέλωμα της ισλαμικής τρομοκρατίας δεν ήταν κατάλληλη. Καθώς ήταν εξαρτημένη πάρα πολύ από το μοντέλο του έθνους- κράτους, ενώ αυτό παντού όχι μόνο αποδυναμώνεται, αλλά συχνά αποσυντίθεται από την παγκοσμιοποίηση της οικονομίας και την πολυπολική παγκόσμια εξουσία του κεφαλαίου, ήταν ήδη σαφές ότι οι ενέργειες της Αλ Κάιντα και των περιφερειακών συμμάχων της δεν ήταν αυτές ενός «πρωτο-κράτους» με την έννοια ότι δεν επιδιώκουν να δημιουργήσουν ένα μελλοντικό κράτος, κυρίαρχο, διεθνώς αναγνωρισμένο, εντοπισμένο σε έναν πληθυσμό και ένα έδαφος. Έχουν ως στόχο περισσότερο, ισχυριζόμαστε, την δημιουργία ενός τεράστιου πολιτικο-θρησκευτικού  συνόλου πέρα από τα παλαιά εθνικά σύνορα και το οποίο θα ασκεί την κυριαρχία του πάνω σε διαφορετικούς πληθυσμούς και συχνά σε σύγκρουση μεταξύ τους. Η ενότητα του συνόλου είναι βέβαιο ότι βασίζεται στο Ισλάμ, αλλά χωρίς αυτό να έχει να κάνει πλέον με ένα μελλοντικό θεοκρατικό κράτος με την ιστορική έννοια.
Αυτός είναι, επίσης, ο λόγος που το "Χαλιφάτο" αυτοδιακηρυγμένο από το Ι.Κ. προσθέτει μόνο περαιτέρω σύγχυση στις ήδη πολυάριθμες αναπαραστάσεις που αναμένεται να δοθούν. Όποια κι αν είναι, αυτή η συμμαχία των τζιχαντιστικών ομάδων – διαφορετικών και συχνά αντικρουόμενων - που ασκούν την τυραννία τους στους ανθρώπους που ζουν στις περιοχές της Μέσης Ανατολής τις οποίες ελέγχουν, δεν μπορεί να παρομοιαστεί με οποιοδήποτε νέο-χαλιφάτο. Αυτό είναι, στην καλύτερη περίπτωση, μια φανταστική επανενεργοποίηση αυτού που ήταν η χιλιετής ιστορία των διαφόρων ισλαμικών χαλιφάτων. Αυτά τα χαλιφάτα, σύμφωνα με τον Georges Gurvitch, είναι ταξινομημένα στις παλιές παγκόσμιες κοινωνίες τύπου "χαρισματικής θεοκρατίας", όπως ήταν τα κράτη- αυτοκρατορίες της Μεσοποταμίας, των Βαβυλωνίων, Ασσυρίων, Χετταίων, Αιγύπτιων, Περσών, Κινέζων, κ.λπ. Τίποτα ανάλογο ή ισοδύναμο δεν μπορεί να υπάρξει στην σημερινή τάξη πραγμάτων.
Σημειώνουμε ωστόσο εδώ - αυτό ενισχύσει την θέση μας - ένα ορισμένο σχετικισμό στην επιρροής της θρησκείας στις αρχαίες κοινωνίες αυτού του τύπου. Ο Gurvitch σημειώνει ότι η θεοκρατία δεν ήταν παρά "ένα βολικό επίσημο παραβάν (...) και ότι κάτω από το κάλυμμα της θεοκρατικής-χαρισματικής δομής που αντιπροσωπεύει μια έκφραση άτυπη και πολύ περιορισμένη, το σύνολο των κοινωνικών φαινομένων έχουν μια ζωή πολύ πιο πλούσια και πιο ταραγμένη από ό, τι φαίνεται με την πρώτη ματιά ". Σίγουρα, αλλά ποια;
Είναι σχετικά μ’ αυτή την «ταραχή» της συλλογικής ζωής - αν μπορεί κανείς να χρησιμοποιήσει τον όρο συλλογική, όπως είναι σήμερα μηδενιστικός και θνησιγενής – που, πάντα όσον αφορά την Αλ Κάιντα, μιλούσαμε για ένα συνδυασμό κοινοτικών μορφών και κοινωνικών μορφών. Εννοούμε μορφές συλλογικής ζωής που συνδυάζουν ιδιότητες οικογενειακές, φατρίας, φυλετικές, τοπικές, με πιο αφηρημένες κοινωνικές σχέσεις, πιο αποστασιοποιημένες, πιο οργανωμένες και περισσότερο ή λιγότερο ιεραρχικές. Αυτά τα σύνολα δεν υπερκαλύπτονται από μια ανώτερη κρατική ενότητα ξεχωριστή από την κοινωνία-κοινότητα.
Η διαδικασία κρατικοποίησης της κοινωνίας-κοινότητας υπάρχει αλλά δεν οδηγεί στο σχηματισμό μιας ανώτερης οντότητας, μιας διαχωρισμένης κυρίαρχης εξουσίας. Είναι αυτό το ιστορικό φαινόμενο που ο Jacques Camatte έχει ορίσει ως κράτος  στην αρχική του μορφή, γνωρίζοντας ότι δεν είναι γι 'αυτόν ένα "πρωτο-κράτος», το οποίο περιέχει ένα κράτος εν εξελίξει, αλλά μια ανώτερη κρατικού τύπου ενότητα, αλλά όχι διαχωρισμένη από την κοινωνία-κοινότητα. Με αναφορά αυτή την προσέγγιση έχουμε αναπτύξει πρόσφατα μια συγκριτική και κριτική ανάλυση του σημερινού κράτους - δικτύου και του κράτους στην αρχική του μορφή στις  εποχές των Σουμερίων και Βαβυλωνίων της Μεσοποταμίας.
Λαμβάνοντας υπόψη αυτά τα φαινόμενα, τόσο ιστορικά όσο και τρέχοντα, πάλι σχετικά με την Αλ Κάιντα, προτείναμε την έννοια της δεσποτικής κοινότητας ως την πλέον κατάλληλη για να χαρακτηρίσει την εν εξελίξει μορφή και περιεχόμενο σε αυτά τα τρομοκρατικά ισλαμιστικά κινήματα.
Με την εμφάνιση στη δεκαετία του 2010, μιας στρατιωτικο-θρησκευτικής οργάνωσης που αναφέρεται ρητά στην μορφή-κράτος "Ισλαμικό Κράτος" η ανάλυσή μας εξακολουθεί να ισχύει; Απαντάμε Ναι. Θα πούμε γιατί.
Το έγγραφο που δημοσιεύθηκε πρόσφατα από μια γερμανική εφημερίδα σχετικά με τη στρατηγική της δημιουργίας και της ανάπτυξης του ισλαμικού κράτους δεν ακυρώνει την κριτική μας για την έννοια του πρωτο-κράτους για τις ισλαμικές δυνάμεις σε αυτή την περιοχή. Πώς μπορεί να ενισχύσει την προσέγγισή μας όσον αφορά την δεσποτική κοινότητα;
Πρόκειται για ένα κείμενο ενός πρώην συνταγματάρχη των μυστικών υπηρεσιών της Πολεμικής Αεροπορίας του καθεστώτος του Σαντάμ Χουσεΐν, ο οποίος είχε αναπτύξει ένα γενικό σχέδιο «κατασκευής του Ισλαμικού Κράτους."
Αν λάβουμε υπόψη εδώ μόνο τις εσωτερικές ρυθμίσεις της προτεινόμενης οργάνωσης και όχι τους παγκόσμιους γεωστρατηγικούς προσδιορισμούς της (ιδιαίτερα την επιθυμία ανακατάληψης του Ιράκ και την εκδίκηση ενάντια στους Αμερικανούς), αυτό στο οποίο στοχεύει, δεν είναι το πρώην ιρακινό αραβικό εθνικιστικό κράτος το οποίο στη συνέχεια θα μετατραπεί σε ισλαμικό κράτος. Είναι περισσότερο ένα είδος δεσποτικής κοινότητας (χωρίς ανώτερη ενότητα) στην οποία η θρησκεία είναι ένα μέσο κυριαρχίας και όχι ένας σκοπός. Αυτή η στρατηγική δεν προοιωνίζονται ένα θεοκρατικό κράτος με την ιστορική και παραδοσιακή έννοια του όρου.
Αν επεκτείνουμε τον όρο κοινότητα (ή κοινωνία-κοινότητα) είναι επειδή ο τρόπος που έχει συλληφθεί σ’ αυτό το σχέδιο ο πολιτικός και ιδεολογικός έλεγχος των πληθυσμών περνά μέσω σχέσεων οικογενειακών (μεγάλες οικογένειες που πρέπει να διεισδύσουν μέσω γάμων και άλλων συμμαχιών), φατριακών, φυλετικών και λατρευτικών. Είναι μέσα από τη διείσδυση σε αυτές τις ομάδες που λειτουργεί αυτή τη στρατηγική, μια στρατηγική ευφυΐα σε συνδυασμό με την παρέμβαση των κατασταλτικών και τρομοκρατικών καταδρομικών ταξιαρχιών. Η ανώτερη αρχή (ο χαλίφης μια φανταστική επανενεργοποίηση) ασκείται διάχυτα και δεν συνιστά μια ανώτερη ενότητα ξεχωριστή από την κοινωνία-κοινότητα. Είναι οργανωμένη μέσα στα σώματα των φεουδαρχών-στρατιωτικών-αστυνομικών-αξιωματούχων. Ως εκ τούτου, δεν εμφανίζονται εδώ ενδείξεις αυτού που θα ήταν ένα πρωτο-κράτος που να προεικονίζουν ένα μελλοντικό κράτος τύπου Αυτοκρατορικού - κράτους ή βασιλικού- κράτους ή ακόμη λιγότερο έθνους-κράτους. Θα ήταν πιο κοντά σε μια δεσποτική κοινότητα που λειτουργεί σε επίσημα δίκτυα, αυταρχικά και στρατιωτικοποιημένα σε συνδυασμό με περισσότερο ή λιγότερο μυστικές κοινωνίες, θρησκευτικές φυσικά, αλλά και μαφιόζικες.
Προσδιορίζοντας όλα αυτά, υπάρχουν φυσικά οι διεθνείς γεωπολιτικές διαστάσεις και οι τρόποι χρηματοδότησης, αλλά αυτές οι πτυχές αναπτύσσονται περαιτέρω αλλού.

Τρίτη, 6 Δεκεμβρίου 2016

Επιστροφή του εβραϊκού ζητήματος;



Αναρτήθηκε από tempscritiques

 http://blog.tempscritiques.net/archives/1591
 
Μετά το φυλλάδιο μας Στο τυφλό σημείο της 13ης Νοεμβρίου (Δεκέμβριος 2015), κοινοποιούμε αυτήν την ανταλλαγή που πραγματεύεται το θέμα της σχέσης του «εβραϊκού ζητήματος» με το κράτος του Ισραήλ. Η σχέση των επιθέσεων της 13ης Νοεμβρίου και των αναλύσεών μας μπορεί να φαίνεται μικρή, αλλά δεν είναι. Η ανάλυσή μας για την επανάσταση του κεφαλαίου μας έφερε στην πραγματικότητα αντιμέτωπους με τα ρεύματα που συνεχίζουν να θεωρούν τον αμερικανικό αντι- ιμπεριαλισμό και τον ισραηλινό Σιωνισμό, αλλά και την κριτική της χρηματιστικοποίησης τους κύριους άξονες της κριτικής του καπιταλισμού, με τον κίνδυνο ενός περισσότερο ή λιγότερο συγκεκαλυμμένου ακροαριστερού αντισημιτισμού. Το ότι το «εβραϊκό ζήτημα» ανακάμπτει σήμερα δεν είναι ανεξάρτητο από τον τρόπο που είχε αντιμετωπιστεί από τον Μαρξ στην εποχή του. Οι τελευταία ανταλλαγή καλύπτει αυτό το σημείο που θα αναπτυχθεί αργότερα σε ένα κείμενο ή ένα συγκεκριμένο βιβλίο σχετικά με το ευρύτερο ζήτημα της βιωσιμότητας των θρησκευτικών μορφών.


27/03/2015

επιστολή του Ph.Bourrinet


Αγαπητέ Ζακ,


Σας στέλνω για παν ενδεχόμενο το μήνυμα απόκρισης του Pierre C Γ, πρώην μέλους της Programme communiste. Η γνώμη του δεν είναι ίδια:


Ανάμεσα στα κείμενα που δημοσιεύθηκαν για την περίπτωση του Σαρλί, το κείμενο του Shlomo Sand δεν είμαι Charlie είναι πραγματικά ένα από τα καλύτερα και δεν είναι μια έκπληξη, διότι αποτελεί συνέχεια των προηγούμενων θέσεών του (όπως το περίφημο «πώς ο εβραϊκός λαός εφευρέθηκε» που αναπαράγει και διευρύνει χωρίς να το αναφέρει το «η μαρξιστική αντίληψη του εβραϊκού ζητήματος» του Abraham Leon).


Ο Shlomo που είχε περάσει από την Μασσαλία στα τέλη του 2012 (σε κατάμεστη αίθουσα στα νομαρχιακά αρχεία παρά τις απειλές από την τοπική CRIF) δεν κατήγγειλε μόνο όλες τις μορφές ιμπεριαλισμού, δήλωσε επίσης την πλήρη αλληλεγγύη του προς τον παλαιστινιακό λαό. Μπράβο σε αυτόν και σε όλους τους ισραηλινούς αντιπολιτευόμενους (τον Ilan Pape, τους δημοσιογράφους της Haaretz μεταξύ άλλων) οι οποίοι σε ένα πολύ δύσκολο πλαίσιο δεν φοβούνται να αντιταχθούν στο δικό τους κράτος. Δεν βλέπουμε κάτι τέτοιο στη Γαλλία! Η Γαλλία, η οποία είναι η μόνη χώρα στον κόσμο που απαγορεύει τις φιλοπαλαιστινιακές διαδηλώσεις (ακόμα και στο Ισραήλ είχαν εγκριθεί!).


Ο Shlomo είναι επίσης γνωστός για το λεπτό χιούμορ του. Παραθέτω μερικά κομμάτια που θυμάμαι από την διάλεξη τον Μάρτιο:


«Η κύρια διαφορά μεταξύ του δεξιού και του αριστερού σιωνιστή, είναι ότι για τον δεξιό ο Θεός δεν είναι νεκρός, ενώ για τον αριστερό ο Θεός είναι νεκρός, αλλά πριν πεθάνει τους υποσχέθηκε τη γη του Ισραήλ."


«Όταν άρχισα να επικρίνω την εθνική οικοδόμηση του Ισραήλ από τον Σιωνισμό, οι Σιωνιστές με κατηγόρησαν ότι θέτω υπό αμφισβήτηση το σύνολο της πολιτικής του Ισραήλ στη Μέση Ανατολή. Αυτοί οι άνθρωποι είναι εντελώς ανόητοι, γιατί ακόμα και όταν ήμουν Σιωνιστής, δεν μπόρεσα να βρω φυσιολογικό αυτό που υφίσταντο οι Παλαιστίνιοι. "


"Ένα από τα ευρήματα της έρευνάς μου ήταν να διαπιστώσω ότι οι μόνοι αληθινοί Εβραίοι ήταν πιθανώς οι Παλαιστίνιοι. Αλλά προτίμησα να μην προχωρήσω περαιτέρω, εξ ου οι νεαροί Παλαιστίνιοι παίζουν τους παλιούς Εβραίους! ".


"Τέλος, θα μιλήσω για τους Ισραηλινούς που διαπιστώνουν ότι υπάρχουν πάρα πολλοί Άραβες στο Ισραήλ. Τους λέω, αν δεν είστε ευχαριστημένοι, τότε φύγετε και πηγαίνετε να καθίσετε στη Μασσαλία! "(βροντή από χειροκροτήματα ).


Δικός σου.


Pierre

Επιστολή στον Ph.Bourrinet


Φιλίπ,

Το λάθος σου στην ημερομηνία (1915 αντί για 2015) θα ήταν πολύ αποκαλυπτικό για ένα ψυχαναλυτή. Ωστόσο, δεν θα σε ωφελήσει να αναλύσεις τους γεωπολιτικούς μετασχηματισμούς που έχουν μικρή σχέση με την περίοδο του ιμπεριαλισμού. Και ακόμα κι αν τοποθετηθούμε σε αυτό το πλαίσιο ο Sand δεν είπε λέξη για τον Κινέζικό, Σαουδαραβικό, Ιρανικό και ρωσικό «ιμπεριαλισμό». Όπως και στις ημέρες του Ψυχρού Πολέμου έχει επιλέξει το στρατόπεδό του: το αντιδυτικό όπως αυτοί που παλαιότερα επέλεγαν το σοβιετικό. Μην μου πείτε ότι τα άτομα μέλη της ομολογουμένως διασπασμένης κομμουνιστικής αριστεράς έχουν επιλέξει το ίδιο;


Όσο για την εκτίμηση του για τα γεγονότα γύρω από το Σαρλί είναι κοινότοπα αριστερίστικα: Το Ισλάμ είναι η θρησκεία των φτωχών. Δεν πρέπει να απελπίζουμε τους "φτωχούς" σήμερα, όπως δεν έπρεπε να απελπίζουμε τους Μπιλανκούρ χθες. «Πρέπει επομένως να είμαστε πολύ προσεκτικοί», όπως είπε ο Sand, όταν ασκούμε κριτική στην θρησκεία των κυριαρχούμενων. Αποδέχεται έτσι ότι η θρησκεία μπορεί να αντιπροσωπεύει μόνο τους κυριαρχούμενους, αγνοώντας ότι αυτή χρηματοδοτείται από τους κυρίαρχους (Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Κουβέιτ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Ιράν, κράτη που τα βλέπει ίσως ως «προλετάρια-έθνη» για να χρησιμοποιήσω έναν όρο του τριτοκοσμισμού των δεκαετιών  1960-1970, αποδέχεται επίσης το γεγονός ότι είναι η μόνη θρησκεία των φτωχών ξεχνώντας όλες τις χώρες (στη νότια Αμερική και την Αφρική), όπου τον ρόλο αυτό έχει ο Χριστιανισμός.


Είμαι επίσης έκπληκτος που ο Sand κολλάει παντού σήμερα. Είναι επειδή είναι Ισραηλινός και δικαιούται να μιλά γι 'αυτό το ζήτημα περισσότερο από οποιονδήποτε άλλο, ο αντιεθνικισμός του, έτσι έχει μεγαλύτερη αξία από ό, τι οποιουδήποτε άλλου;

Όσο για τη σύγκριση του μεταξύ του "Είμαι Σαρλί» και «είμαι Dieudonné», φαίνεται απλά γελοία.

Σε ένα παραπλήσιο θέμα και για την θέση του P. Stamboul, ηγέτη της UJFP (Ένωση των Εβραίων στη Γαλλία για την Ειρήνη) σου επισυνάπτω ένα από τα πρόσφατα άρθρα του με τίτλο "Το Ισραήλ εναντίον των Εβραίων."


φιλικά

JW
Σύνδεσμος vers Israël contre les Juifs του Pierre Stambul στο σάιτ της lUJFP.


Καλησπέρα σε όλους,


Το κείμενο του Pierre Stambul που πέρασε ο Georges (στον κατάλογο «soubis») δεν φαίνεται να έχει προκαλέσει αντίδραση. Ως εκ τούτου, παίρνω την ευθύνη έστω κι αν το θέμα δεν είναι άμεσα στην ημερήσια διάταξη της επόμενης συνεδρίασης, επειδή αισθάνομαι βαθύτατα τον επείγοντα χαρακτήρα της παρέμβασης σε αυτούς τους δύσκολους καιρούς.


Το κείμενο του Stambul μου φαίνεται αρκετά εμβληματικό των σημερινών θέσεων της Κομμουνιστικής Λίγκας που έγινε NPA και γενικά των αντιιμπεριαλιστικών θέσεων. Αφού υποστήριξαν εναλλακτικά την ύπαρξη ενός ενιαίου δι-εθνικού παλαιστινιακού κράτους και στην συνέχεια δύο κρατών, αυτές οι οργανώσεις και άλλες, ακόμα και στον ελευθεριακό χώρο, αυτό που είναι νέο, είναι ότι έχουν φτάσει να δεχτούν, τουλάχιστον σιωπηρώς, την ιδέα μιας πιθανότητας κατάργησης (καταστροφής;) του κράτους του Ισραήλ. Μια τοποθέτηση κάθε άλλο παρά μοναδικότητα της Γαλλίας, όπως μπορούμε να δούμε στην Αγγλία, όπου ο τροτσκισμός είναι πιο εδραιωμένος από τη Γαλλία και του οποίου κάποια κομμάτια έχουν περάσει από τις συμμαχίες με μουσουλμανικές θρησκευτικές οργανώσεις σε αντισημιτικές θέσεις. Ομοίως στην Ολλανδία. Γι αυτές τις δύο χώρες ανατρέξτε στα κείμενα του περιοδικού NPNF.


Παρόμοια είναι και η περίπτωση της Γερμανίας και στο βαθμό που αναπτύχθηκε ένα αντι-γερμανικό κίνημα με αφετηρία την επανένωση της Γερμανίας ενάντια σ’ ένα αντιιμπεριαλιστικό πλαίσιο με αντισημιτική χροιά και σε κάθε περίπτωση θεμελιωδώς αντισιωνιστικό. Δεν πρόκειται εδώ να επανοικειοποιηθούμε τα στοιχεία αυτού του ρεύματος, ακόμα και αν ένας από τους ηγέτες του (ο Jochen Bruhn) έγραψε στα τεύχη 2 και 3 του Temps critiques σχετικά με το ζήτημα του ένοπλου αγώνα στη Γερμανία (είναι επίσης αλήθεια ότι μια ομάδα όπως τα «Επαναστατικά κύτταρα» έφτασε, στις δράσεις της, να διαχωρίσει τους Εβραίους μεταξύ των ομήρων), αλλά να εκτιμήσουμε την έκταση του φαινομένου.

Αλλά επιστρέφουμε στον αντικρατισμό του Stamboul. Θα μπορούσε να εξηγηθεί από τις ελευθεριακές επιρροές (έγραψε μια συλλογή κειμένων σχετικά με το θέμα στο Acratie), αλλά η ουσία δεν είναι εκεί. Ο αντικρατισμός του δεν είναι εμπνευσμένος από το "ούτε Θεός ούτε Αφέντης" που ισχύει για όλα τα κράτη ανεξαιρέτως απ’ όσο ξέρω, αλλά απευθύνεται μόνο σ’ αυτό το ένα κράτος (και υποτίθεται το «Μεγάλο Σατανά» ) απαλλάσσοντας έτσι τους ιορδανούς, αιγύπτιους, λιβανέζους, σύριους και άλλους ιρακινούς ηγέτες και σήμερα τους παλαιστίνιους, όπως και τις χώρες του Κόλπου από κάθε ευθύνη για το παλαιστινιακό "ζήτημα" και τη συνεχιζόμενη αποδυνάμωση της οργάνωσης της Παλαιστινιακής αντίστασης που προκαλείται από διάφορες δημόσιες καταστολές ( "Μαύρος Σεπτέμβρης") και τη δράση των μυστικών υπηρεσιών των χωρών αυτών, και μέσω της βοήθειας προς τις οργανώσεις ισλαμιστών από τις αραβικές χώρες και το Ιράν, που μετέτρεψε τους στόχους ενός εθνικού αγώνα επομένως κοσμικού και υποστηριζόμενου από τους ηγέτες τόσο των χριστιανών όσο και των μουσουλμάνων σε κοινοτιστική σύγκρουση (βλέπε για παράδειγμα την σύλληψη και τον βασανισμό νέου παλαιστίνιου για την δημόσια εκδήλωση της κοσμικότητάς του, υπό τις διαταγές της Παλαιστινιακής Αρχής και τώρα πρόσφυγα στη Γαλλία όπου έχει μόλις γράψει ένα βιβλίο για τις παλαιστινιακές φυλακές εξίσου φιλόξενες με τις ισραηλινές!). Οι Ισραηλινοί πολιτικοί και οι μυστικές τους υπηρεσίες, δεν έχουν αφήσει στην τύχη την υπόθεση παίζοντας με την Χαμάς εναντίον του ΟΑΠ.


Σημειώστε ότι σε αυτό το κείμενο, ή μάλλον τη μελέτη που εκπονήθηκε από τον Stamboul, τα πάντα χρεώνονται στο Ισραήλ ή / και στον Σιωνισμό που ευθύνονται για τα πάντα ... συμπεριλαμβανομένου του αντισημιτισμού και ακόμα ότι ο σιωνισμός είχε συνάψει σύμφωνο με τον Χίτλερ (τίποτα αντιθέτως για τον Μεγάλο Μουφτή του Καΐρου που υποστήριζε ανοιχτά τους Ναζί).


Μια φράση συμπτωματική προς το τέλος: "Για να δημιουργηθεί ο νέος ισραηλινός, έπρεπε να "σκοτωθεί ο Εβραίος», αυτός που πίστευε ότι η χειραφέτησή του περνά από εκείνη της ανθρωπότητας." Απηχεί τόσο μια παράλογη νοσταλγία (όλοι οι Εβραίοι της Ανατολικής Ευρώπης δεν ήταν bundistes (σ.μ. Εβραϊκό κοσμικό σοσιαλιστικό κινήμα) και ούτως ή άλλως οι bundistes έγιναν, στην πορεία της ιστορίας και των αντιξοοτήτων, πιο μετριοπαθείς και δεν επιθυμούσαν πλέον απαραίτητα την «χειραφέτηση της ανθρωπότητας») και μια ενδοκοινοτική μνησικακία: ως εάν ο θάνατος της γίντις και των ομιλούντων γίντις να οφειλόταν στους σιωνιστές Εβραϊστές ...Το κείμενό του ψαρεύει επίσης από τις διάφορες σιωπές του για τον μουσουλμανικό αντι-Ιουδαϊσμό αιώνων, για την αντίφαση μεταξύ της αφομοίωσης των Εβραίων της Ευρώπης και της ανθεκτικότητας του μαχητικού αντισημιτισμού και στην συνέχεια γενοκτονικού, κ.λπ.

Όπως και ο Hazan με άλλο τρόπο, αυτός ο ηγέτης του UJFP προσπάθησε να κερδίσει τους διανοούμενους "γάλλους επαναστάτες Εβραίους" για τον Σκοπό του. Δεδομένου ότι υπάρχει δεξιά ταυτότητα στην «εβραϊκή κοινότητα», πιστεύει ότι είναι χρήσιμο να δημιουργηθεί μια ενοποιημένη ταυτότητα αντιιμπεριαλιστική και αντισιωνιστική διαμορφωμένη από τους Εβραίους της άκρας αριστεράς που έχουν γίνει σήμερα ισχνή μειοψηφία. Προσπάθεια εντελώς τεχνητή, αδύναμη και μια απλή νοσταλγία για τις ημέρες των Μαρξ, Τρότσκι, Φρόιντ, Arendt, Adorno, των μεγάλων προσωπικοτήτων της εβραϊκής διανόησης.


Αυτός ο υφέρπων ελιτισμός που δίνει την εντύπωση ότι όλοι οι Εβραίοι είναι πάντα μεγάλοι διανοούμενοι και αριστεροί διανοούμενοι, μια ιδέα που διαψεύδεται από τα ίδια τα γεγονότα κατά την εποχή της yiddishland, πόσο μάλλον σήμερα, είναι επίσης σύμπτωμα της κοινωνικής του θέσης και του στάτους του ως αληθινού Εβραίου του "εκλεκτού λαού". Σε καμία περίπτωση δεν μπορεί να σκεφτεί ότι οι Εβραίοι μπορεί να είναι κυριαρχούμενοι γιατί μειώθηκαν σε μια ασήμαντη μειονότητα στις περισσότερες χώρες και ως εκ τούτου είναι και πάλι οι αποδιοπομπαίοι τράγοι και, επομένως, τα θύματα του ρατσισμού. Για αυτόν ένας κυριαρχούμενος είναι ένας μουσουλμάνος (το λέει με σαφήνεια στο κείμενο του) και επομένως δεν μπορεί να είναι Εβραίος. Για να υπερασπιστεί τον πολιτικό σκοπό του πέφτει στην ίδια παγίδα με τον Μαρξ ουσιοποιόντας τον Εβραίο συγχέοντας αρχικά την θρησκεία με τον λαό (λογικό για τον Sand καθώς ο εβραϊκός λαός εφευρέθηκε, αλλά ασυνεπές για τον Stamboul, καθώς αν δεν υπάρχει εβραϊκός λαός γιατί οι κοσμικοί και «επαναστάτες» "Εβραίοι", θα πάρουν συγκεκριμένη θέση για το θέμα αυτό;) και, στη συνέχεια, αντλώντας το συμπέρασμα ότι ο Εβραίος είναι το χρήμα. Ένα συμπέρασμα που ο Fofana δεν έβγαλε από το μυαλό του,  στο προάστιό του, όταν απήγαγε και στη συνέχεια εκτέλεσε τον Halimi.


Επιπλέον, όλη η εξέλιξη του κειμένου του, είναι ασυνεπής, αν όλοι οι Εβραίοι, επειδή οι Εβραίοι και όχι μόνο το Ισραήλ είναι στο στρατόπεδο των κυρίαρχων, το γεγονός του να είναι κάποιος διανοούμενος / επαναστάτης Εβραίος δεν τον θέτει στο στρατόπεδο των κυριαρχούμενων αλλά απλά και οριακά στο στρατόπεδο εκείνων που αγωνίζονται ενάντια στην κυριαρχία.


JW

Την 04/02/2015


Philippe,

Καθώς διάβαζα τον Χέγκελ και τον Μαρξ τους τελευταίους μήνες στο πλαίσιο της αλληλογραφίας στο blog μας με αφορμή το ζήτημα της ορθολογικότητας και στην πορεία έπεσα πάνω σε αποσπάσματα του Μαρξ για τη θρησκεία, θα ήθελα να μοιραστώ μαζί σας αυτές τις σκέψεις.


Ξέρετε το απόσπασμα της Κριτικής της Φιλοσοφίας του Δικαίου του Χέγκελ (p.49-50, Spartacus): " Η θρησκευτική καχεξία είναι, κατά ένα μέρος, η έκφραση της πραγματικής καχεξίας και, κατά ένα άλλο, η διαμαρτυρία ενάντια στην πραγματική καχεξία. Η θρησκεία είναι ο στεναγμός του καταπιεζόμενου πλάσματος, η θαλπωρή ενός άκαρδου κόσμου, είναι το πνεύμα ενός κόσμου απ’ όπου το πνεύμα έχει λείψει. Η θρησκεία είναι το όπιο του λάου. Η κατάργηση της θρησκείας ως απατηλής ευτυχίας του ανθρώπου είναι η προϋπόθεση για την πραγματική ευτυχία του. "


Ως εκ τούτου, πρέπει να κατανοήσουμε το ρόλο της θρησκείας για τα άτομα που ζουν σε άθλιες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες. Αυτό συμβαίνει σε πολλούς μετανάστες, αλλά όχι μόνο, σε ολόκληρο τον πλανήτη.


Όμως αυτό αξίζει πολλά σχόλια:


Ο Μαρξ δεν λέει μόνο ότι χρειάζεται δούμε και να καταλάβουμε, λέει ότι πρέπει να κάνουμε κριτική αυτής της θρησκείας. Δεν λέει ότι «θα πρέπει να είμαστε προσεκτικοί", δεν λέει ότι πρέπει να αντιμετωπίσουμε με σεβασμό τις πεποιθήσεις των φτωχών. Δεν αναφέρει ότι υπάρχουν καλύτερες ή λιγότερο χειρότερες θρησκείες (αν και στο εβραϊκό ζήτημα ... και με γενικό τρόπο η «προτίμησή» του πάει προς τον Προτεσταντισμό, στην πραγματικότητα ο Μαξ Βέμπερ δεν ανακάλυψε τίποτα), ενώ η άκρα αριστερά και ακόμα και η υπεραριστερά έχουν επιλέξει την καλή θρησκεία τους (Ισλάμ), το οποίο επίσης είναι ένα σημάδι ότι έχουν εγκαταλείψει τον διαλεκτικό υλισμό και/ή βρίσκονται ακόμη στο παραλήρημά τους σχετικά με την «παρακμή» του καπιταλισμού.


Όσο για τον Carsten Juhl, στο άρθρο που μου έστειλες, βρίσκει έναν τρόπο να διακρίνει μέσα στον ίδιο τον Προτεσταντισμό, τον καλό Καλβινισμό από τον κακό Λουθηρανισμό... από την σκοπιά του κεφαλαίου, αλλά από τη σκοπιά της κομμουνιστικής επανάστασης υπάρχει καλός προτεσταντισμός και καλή θρησκεία; Έπρεπε επομένως, τουλάχιστον, να θέσει το ζήτημα της θρησκείας απ’ αυτή την άποψη, όπως έκανε το περιοδικό Invariance.


Επιπλέον, σ’ ένα κοντινό χωρίο, ο Μαρξ λέει στην ίδια παράγραφο ότι στη Γερμανία η κριτική της θρησκείας έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί αλλά ταυτόχρονα ότι η κριτική της θρησκείας είναι έτσι έμμεσα ο αγώνας ενάντια στον κόσμο. Τι καταλάβετε;  Ότι η κριτική αυτή είναι αυτονόητη κοινή βάση, αλλά δεν είναι το κρίσιμο σημείο, επειδή μπορούν να στραφούν σε άλλες μορφές αλλοτρίωσης; Δεν υπάρχει αμφιβολία αν υιοθετήσουμε την προοδευτική προσέγγιση του  χρόνου, αλλά σήμερα η θρησκεία δεν είναι μόνο μια πεποίθηση. Παραμένει τόσο μεταξύ των πλουσίων όσο και μεταξύ των φτωχών και μόνο η χρήση που κάνουν είναι διαφορετική.


Με βάση αυτά που έχουμε ήδη πει, οι μαρξιστές – ακόμα και αυτοί ποι παρουσιάζουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον - έχουν εγκαταλείψει οποιαδήποτε κριτική της θρησκείας, δεδομένου ότι αυτή υποτίθεται ότι θα πέσει σαν ώριμο φρούτο από το δέντρο. Σε αυτό προστίθεται το γεγονός ότι γι 'αυτούς, μια ιδεολογική πάλη ενάντια στη θρησκεία θα ήταν αυταπάτη. Έτσι, για τον Πάνεκουκ (op. cit, p.39-40.): «Ο αστικός υλισμός θα θριαμβεύσει [της Θρησκείας]. Όμως δεν μπορεί να καταστραφεί μια αντίληψη που γεννήθηκε από την κοινωνική ζωή χωρίς επιχειρήματα, αυτός ο τρόπος δράσης σημαίνει ότι σε μια δεδομένη άποψη αντιτίθεται μια άλλη άποψη, ή εναντίον οποιουδήποτε επιχειρήματος μπορεί κανείς να βρει πάντα ένα αντεπιχείρημα. Μια δεδομένη αντίληψη δεν μπορεί να εξαλειφθεί παρά μόνο αφού αποκαλύψουμε ποιες αιτίες και ποιές συνθήκες την κάνουν απαραίτητη και δείξουμε ότι οι συνθήκες αυτές είναι παροδικές. " Και καταλήγει λέγοντας περίπου: Αυτός είναι ο λόγος που η διάψευση της θρησκείας από τις φυσικές επιστήμες είναι μάταια. Από την άποψη αυτή μπορούμε να του δώσουμε δίκιο αν κοιτάξουμε την πρόσφατη εξέλιξη των κυρίαρχων ή των αναδυόμενων ιδεών, όπως μπορεί να δει κανείς σήμερα, τόσο στο γεγονός ότι στις ΗΠΑ, χώρα εμβληματική του κεφαλαίου και της τεχνοεπιστήμης οι θεωρίες των δημιουργιστών είναι ένα χτύπημα, όσο και στο ότι μεταξύ των τεχνικών των ισλαμικών ομάδων υπάρχουν πολλοί φοιτητές που έχουν ακολουθήσει θετικές επιστήμες.


Για τον Πάνεκουκ επομένως, ο αστικός υλισμός, αδυνατεί να εξαλείψει τη θρησκεία. Είχε δίκιο σε αυτό το σημείο, αλλά δεν εισήλθε ως τις ρίζες των θρησκειών, πίστευε ότι ο ιστορικός υλισμός θα πετύχει όπου ο πρώτος απέτυχε. Όσον αφορά την ΕΣΣΔ, και ακόμη μέσα από την θεώρηση μιας διπλής επανάστασης της αριστεράς και του Πάνεκουκ θα μπορούσε να εκτιμηθεί η αντίσταση της Ορθόδοξης θρησκείας και η αναβίωσή της στη Ρωσία του Πούτιν.


Σε κάθε περίπτωση, αυτή η παραμέληση του ζητήματος της θρησκείας με το πρόσχημα ότι δεν μπορούμε να αγωνιστούμε κατά της θρησκείας μέσω άλλων επιχειρημάτων και επειδή εφησυχάζουμε από τη γλυκιά βεβαιότητα από την πορεία και την κατεύθυνση της ιστορίας και του εξορθολογισμού του κόσμου, όχι μόνο θα στερέψει τις θεωρητικές πηγές της κριτικής της, αλλά θα οδηγήσει σε πανικό μπροστά στην πρόσφατη αναζωπύρωσή της ή στις αφελείς και ευκαιριακές πρακτικές που γνωρίζουμε. Παράλληλα και ακόμη εξαιτίας αυτού, αφήνεται το πεδίο ανοιχτό μόνο στο ρεπουμπλικανικό και κοσμικό αντεπιχείρημα γύρω από την θεωρία του έθνους-κράτους που αποδίδει το πρόβλημα στον τομέα της προστασίας της ιδιωτικής ζωής, στην οποία οι μαρξιστές βλέπουν μόνο μια αστική απάντηση.


Ωστόσο, από το 1980, οι περισσότεροι «επαναστάτες» ή «ριζοσπάστες» εκπλήσσονται από την επιστροφή της θρησκείας. Πράγματι, για αυτούς ήταν ένα ζήτημα διευθετημένο, δεδομένου ότι η πρόοδος των συνειδήσεων θα είχε ως αποτέλεσμα καμία τάξη να μην την έχει πλέον ανάγκη (βλέπε σημείωση 1 και την θέση του Πάνεκουκ). Η αστική τάξη είναι πολύ «επαναστατική» για να την επικαλεστεί αφού ξεκίνησε ένα τεράστιο κίνημα για την αποδόμηση των κανόνων και των ταμπού πάνω στο μοντέλο της ευελιξίας και της ρευστότητας των αντικειμένων και των υποκειμένων, και η εργατική τάξη είναι πάρα πολύ συνειδητή για να αφεθεί να ξεγελαστεί (βλέπε π.χ. όλους τους αριστερούς κοινωνιολόγους που βλέπουν στα επαγγελματικά και θεαματικά σύγχρονα σπορ ένα νέο όπιο του λαού).


Η θρησκεία δεν θα μπορούσε πλέον να είναι μια επιβίωση εν αναμονή της τελικής μεγάλης κλωτσιάς στον κώλο από την ιστορική κίνηση.


Στην πραγματικότητα, είναι πάντα η ίδια πίστη στην πρόοδο και στο διαλεκτικό υλισμό η οποία κάνει τα πάντα να μπορούν να ξεπεραστούν ή να πεθάνουν, εκτός από την ταξική πάλη. Οτιδήποτε εξακολουθεί να υφίσταται δεν μπορεί παρά να θεωρηθεί ως ένα λείψανο μιας πεποίθησης ή μιας ιδέας.


Εδώ υπάρχουν δύο πολύ κοινά λάθη:


Το πρώτο είναι να σκεφτόμαστε τις θρησκείες, κυρίως με όρους πίστης και όχι ισχύος. Ωστόσο, τα ιστορικά παραδείγματα έχουν δείξει την ισχύ που μπορούν να αντιπροσωπεύουν οι θρησκευτικοί θεσμοί στην πορεία της ιστορίας (Σταυροφορίες, θρησκευτικοί πόλεμοι, Προτεσταντισμός και καπιταλιστική ηθική, κτλ), αλλά με το σκεπτικό ότι η χριστιανική θρησκεία είναι σε μεγάλο βαθμό εκκοσμικευμένη ξεχάσαμε την τρέχουσα ικανότητα παρέμβασής της ( «Θεωρίες της απελευθέρωσης» χθες στη νότια Αμερική, ευαγγελικές αιρέσεις σήμερα σε όλο τον κόσμο ο ρόλος των οποίων έχει σε μεγάλο βαθμό υποτιμηθεί, μαχητικός σαλαφισμός στη Μέση Ανατολή).


Ακόμη και εκτός των θρησκευτικών θεσμών και της οργανωμένης δύναμή τους, η δύναμη που αντιπροσωπεύουν οι μάζες στην τρέχουσα αναδιάρθρωση του κόσμου έχει επίσης υποτιμηθεί, παρά το σοκ που προκλήθηκε από την ιρανική επανάσταση, επειδή για τους μαρξιστές, οι μάζες δεν μπορούν παρά να είναι επαναστατικές με την  προλεταριακή έννοια του όρου ή φασιστικές αν είναι παραπλανημένες, αλλά όχι οτιδήποτε άλλο απροσδιόριστο. Η πρόσφατη μόδα στην άκρα αριστερά, να αντιμετωπίζουν ως φασίστες τους τζιχαντιστές αποτελεί ένα καλό παράδειγμα αυτού του είδους της ευκολίας που τους επιτρέπει να μένουν σε αυτό που τους είναι γνωστό και να έχουν σημεία αναφοράς.


Το δεύτερο λάθος είναι να θέλουν να αντιμετωπίζουν τη θρησκεία από την οπτική της δημοκρατικής κοινωνίας και όχι της κοινότητας. Για παράδειγμα, μπορεί κανείς να παρακολουθήσει τις μάταιες νομικίστικες συζητήσεις σχετικά με το πώς μπορούμε πραγματικά να καταλάβουμε τι είναι γραμμένο στο Σύνταγμα των ΗΠΑ ή το πώς πρέπει να ερμηνευτεί και να εφαρμοστεί το γαλλικό δίκαιο του διαχωρισμού της Εκκλησίας και του κράτους και ως εκ τούτου, το πεδίο της εκκοσμίκευσης. Όλες την τοποθετούν υπό το πρίσμα μιας δημοκρατικής κοινωνίας, όταν η θρησκεία και μόνιμη παρουσία της - που διατηρήθηκε ενάντια στα υλιστικά και επιστημονικά εμπόδια - δεν είναι ακριβώς της τάξης της κοινωνίας (καπιταλιστικής ή σοσιαλιστικής, αυτόνομης ή ετερόνομης ), αλλά της τάξης της κοινότητας. Αυτό συμβαίνει επειδή οι περισσότερες κριτικές της θρησκείας έχουν γίνει από την οπτική του Διαφωτισμού (καταπολέμηση του σκοταδισμού) ή από την οπτική μιας κριτικής της ψευδούς συνείδησης (Μαρξ και το όπιο του λαού), κριτικές που δεν υποθέτουν τόσο την ιδέα μιας εκμετάλλευσης της θρησκείας στην υπηρεσία της καθεστηκυίας τάξης όσο αυτή μιας ιδεολογικής και πολιτισμικής καθυστέρησης που μέλλει να ξεπεραστεί από την άσκηση της λογικής και την υλική ανάπτυξη που θα θέσουν τα θεμέλια για μια αληθινή συνείδηση. Η Γαλλική Δημοκρατία, από την πλευρά της, έχει παίξει το χαρτί της παρακμής της θρησκείας μπροστά στο Λόγο μέσω της ενεργού μάχης, νομικής και ιδεολογικής με στόχο να παρακαμφτεί ο κίνδυνος για την εκκολαπτόμενη δημοκρατία και στην συνέχεια να πλαισιωθεί μια συμβιβαστική λύση περιορισμού της θρησκείας στην ιδιωτική σφαίρα . Αυτή η "λύση" σημαίνει ένα διαχωρισμό μεταξύ της κοινωνίας των πολιτών και της δημόσιας σφαίρας με την υπεροχή της δεύτερης μέσω της εικόνας του πολίτη. Μια λύση που θα υιοθετήσει ο Χέγκελ και μετέπειτα ο Μαρξ και στο εβραϊκό ζήτημα. Αυτός ο διαχωρισμός, αν δεν είναι ένα πρόβλημα για τις προτεσταντικές χώρες και μπορεί κανείς να τον φανταστεί σε μια κατά κύριο λόγο Καθολική χώρα (με τις δυσκολίες που γνωρίζουμε, εκτός από τη Γαλλία και όπως μας δείχνεί και πάλι σήμερα το Καθολικό λόμπι του πολωνικού κράτους εντός της ΕΕ), είναι σχεδόν απαράδεκτη για χώρες κυρίαρχα ορθόδοξες, Μουσουλμανικές ή Εβραϊκές.


Ξεπέρασμα ή ενσωμάτωση των αντιφάσεων;


Σ’ αυτό το σημείο μπορούμε να παρεμβάλουμε την αντίληψή μας για την ενσωμάτωση (βλέπε J. Guigou). Ο ιστορικός υλισμός και μια μηχανιστική διαλεκτική πίστευαν στην "υπέρβαση" αυτών που αποκαλούμε στο Temps critiques, προγονικές αντιφάσεις, δηλαδή αυτές που η κύρια αντίφαση κεφαλαίου / εργασίας υποτίθεται ότι είχε αφήσει στην άκρη του δρόμου κατά την ανάπτυξή της. Όμως από τη στιγμή που αυτή η κύρια αντίφαση έχει εξαντλήσει τον ταξικό χαρακτήρα της - το οποία δεν σημαίνει τον ανταγωνιστικό χαρακτήρα της γενικότερα - ήταν «φυσικό» οι παλιές αντιφάσεις να επανεμφανιστούν με τον ένα ή τον άλλο τρόπο:


- Αυτές της σχέσης με την εξωτερική φύση, αλλά δεν του θέματος εδώ.


- Αυτές της σχέσης «προς την εσωτερική φύση» μεταξύ άλλων των σχέσεων ανδρών / γυναικών, των σχέσεων μεταξύ γενεών που στερούνται σήμερα κοινά σημεία αναφοράς.


- Και τέλος, εκείνες της σχέσης ατόμου / κοινότητας που περιλαμβάνει το θρησκευτικό ζήτημα.


Μπορούμε να επεκτείνουμε αυτό στο ζήτημα των ταυτοτήτων. Στις φτωχογειτονιές σε όλο τον κόσμο πεθαίνουν Ζουλού, ινδιάνοι ή Αφροαμερικάνοι, και όχι προλετάριοι. Η αγανάκτηση και εξέγερση που μας προκαλούν όλα αυτά δεν πρέπει να είναι στο όνομα των οικουμενικών ανθρωπιστικών αξιών και μόνο, θα ήταν μια αμυντική αντίδραση, αλλά στο όνομα του από-κοινού της ανθρωπότητας και στην προοπτική της ανθρώπινης κοινότητας. Ωστόσο, παράλληλα με την επιστροφή του θρησκευτικού ζητήματος έχουμε, επίσης, την επιστροφή του λαϊκισμού ως λανθασμένη μορφή της τάσης άτομου / κοινότητας. Επιτίθεται στο κράτος, διότι αυτονομείται από το «λαό» και δεν τον αντιπροσωπεύει πλέον, αλλά διατηρεί το έθνος, στο βαθμό που, αντιθέτως, αυτό είναι αδιαχώριστο από το «λαό». Στην πραγματικότητα, αντιπροσωπεύει το φανταστικό πλαίσιο της αντίστασης (την ταυτότητα, το «εθνικό αφήγημα") ενάντια στην αφαίρεση μιας παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας, όταν κάθε άλλη προοπτική φαίνεται να έχει εξαφανιστεί. Θα αφεθεί επομένως η ανθρώπινη κοινότητα να μειωθεί στις ταυτότητες και τις κοινότητες.


Πολλά άτομα που δηλώνουν «αριστερά», δεν ασκούν κριτική στη θρησκεία, αλλά αναπτύσσουν κοινωνικο-πολιτικές εξηγήσεις που επιτρέπουν την υλοποίηση στρατηγικών παρέμβασης που τους επιτρέπουν να διατηρούν τη θέση τους στους αγώνες, και εν ανάγκη κάνουν θεωρητικές επικαιροποιήσεις ή ακόμα και συμβιβασμούς με τη συμμετοχή σε εκδηλώσεις οργανώσεων πολιτικο-θρησκευτικών ή "ιθαγενών (indigiénistes)" ή με ρατσιστικές τάσεις.


Ωστόσο, αυτό που επείγει είναι να αναγνωρίσουμε ότι η επανεμφάνιση της θρησκείας, είτε στην ατομικιστική μορφή της στους αγγλοσάξονες είτε στην κοινοτιστική της μορφή στους Εβραίους ή τους μουσουλμάνους είναι επίσης το προϊόν της ήττας του μαρξισμού ( και του εθνικισμού σε χώρες που ανήκουν στον λεγόμενο Τρίτο κόσμο).


Πρέπει να αναλάβουμε δράση προκειμένου να ξαναθέσουμε το ζήτημα της επανάστασης με τίτλο ανθρώπινο και, ως εκ τούτου το ζήτημα της ανθρώπινης κοινότητας.


JW

Παρασκευή, 21 Οκτωβρίου 2016

Κράτος και κυριαρχία στην δοκιμασία της διεθνούς μετανάστευσης και του "Brexit"



Σεπτέμβριος 2016 Jacques Guigou, Jacques Wajnsztejn


1 Η σημερινή κρίση της Ευρωπαϊκής Ένωσης φαίνεται να απεικονίζει την γενικότερη σχετικά με το κράτος στην κεφαλαιοποιημένη κοινωνία στην πρόσφατη ανάλυσή μας που επικεντρώνεται στα τρία επίπεδα κυριαρχίας του παγκοσμιοποιημένου 1 κεφαλαίου.

2 Μπορούμε να πούμε ότι το επίπεδο Ι, που είναι αυτό του υπερκαπιταλισμού και το οποίο είναι η κινητήρια δύναμη της διαδικασίας της παγκοσμιοποίησης, συναντά δυσκολίες. Όχι στο να επεκτείνει την επιρροή του, αλλά πρώτα απ’ όλα στο να διασφαλίσει μια ελάχιστη παγκόσμια τάξη, κι αυτό εν απουσία της κυριαρχίας ενός ιμπεριαλισμού παραδοσιακού και κυρίαρχου. Το γεγονός ότι δεν υπήρξε μετά την ολοκλήρωση αυτής της τάσης μια νέα παγκόσμια τάξη (ένα στρατηγικό ζήτημα της εξουσίας του κεφαλαίου πάνω από εκείνο της λεηλασίας του πλούτου) έχει οδηγήσει σε αυξημένη αστάθεια και στο πέρασμα των αστυνομικών επιχειρήσεων σε μια μάχη κατά της τρομοκρατίας.

3 Στη συνέχεια, υπάρχει μια αντίφαση ανάμεσα αφενός, αυτού του καπιταλισμού κορυφής για να δανειστώ μια φράση του Φ. Μπρωντέλ (Επίπεδο Ι για εμάς), στο μέτρο που ευνοεί τη ρευστότητα και την ευελιξία έναντι της στασιμότητας, την κεφαλαιοποίηση έναντι της συσσώρευσης, το παγκόσμιο έναντι του τοπικού, κλπ, και αφετέρου αυτού που ονομάζουμε επίπεδο II που είναι αυτό όπου οι εταιρείες υπόκεινται στην αγορά (που είναι αποδέκτες τιμών, ενώ οι μεγάλες επιχειρήσεις του επιπέδου Ι, είναι δημιουργοί τιμών) και τα εθνικά κράτη που είναι επιφορτισμένα με τη διαχείριση της εσωτερικής αναπαραγωγής των κοινωνικών σχέσεων.

4 Αντιπαρατίθενται επομένως δύο τύποι κυριαρχίας, από τη μια πλευρά, μια κυριαρχία κορυφής με τους παγκόσμιους παίκτες (τους μεγάλους διεθνείς οργανισμούς των οποίων η ισχύς αναδιατάσσεται σε δίκτυο, τις μεγάλες επιχειρήσεις και τα συνδικάτα και τις ΜΚΟ) με τους διεθνείς κανονισμούς τους, το διεθνές δίκαιο και από την άλλη τις εθνικές κυριαρχίες του επιπέδου II που υπονομεύονται από την κρίση της μορφής του έθνους-κράτους, αλλά οι οποίες «αντιστέκονται» στο βαθμό που αυτή η κυριαρχία, για να εξακολουθήσει να υπάρχει, πρέπει να ελέγξει το έδαφος, τις εισόδους και τις εξόδους του, είτε από την πλευρά των επιχειρήσεων (μετεγκαταστάσεις, συνθήκες εγκατάστασης και οι νόρμες τους), είτε από φορολογική άποψη, είτε τέλος από την άποψη της μετανάστευσης των πληθυσμών. Έναντι της τάσης αποτοπικοποιήσης στο επίπεδο Ι αντιστοιχούν και όχι πάντα σε διαλεκτική αντίθεση, οι παράγοντες της τοπικοποιήσης ή εκ νέου τοπικοποιήσης στο επίπεδο II.

5 Αφήνουμε στην άκρη εδώ το ζήτημα του συσχετισμού δύναμης μεταξύ των εξουσιών στο επίπεδο Ι. Εν τάχει, θα πούμε ότι οι θέσεις που θεωρούν μια διατήρηση της κυριαρχίας των ΗΠΑ (grosso modo οι κλασσικές αντι-ιμπεριαλιστικές θέσεις και οι θέσεις της αντι-παγκοσμιοποίησης) ή προβλέπουν το πέρασμα από μια παλιά κυριαρχία, της Αμερικής, σε μια νέα, Κινέζικη, δεν μας πείθουν ούτε οι μεν ούτε οι δε. Αυτή που φαίνεται να ταιριάζει καλύτερα συνολική ανάλυσή μας είναι του David Harvey που μιλά για «κυριαρχία χωρίς ηγεμονία». Θα μπορούσε να είναι πολύ κοντά σε αυτά που λένε οι Hardt και Negri με τη φιλοσοφία τους για την «Αυτοκρατορία» που διαφέρει σαφώς από εκείνη του ιμπεριαλισμού 3, αν και έχουν εμμονή με την ντελέζιαν οριζοντιότητα βλέποντας την ως ένα "επίπεδο χώρο" σαν να μην υπήρχε πλέον καθετότητα και ιεραρχία στην διαδικασία κυριαρχίας σε παγκόσμιο επίπεδο.

6 Η πρόκληση είναι να την δούμε μέσα από την ιεραρχική σχέση μεταξύ των επιπέδων και εδώ, για παράδειγμα μεταξύ των επιπέδων Ι και ΙΙ (σε αυτή τη σύντομη επικαιροποίηση αφήνουμε κατά μέρος το ζήτημα του επιπέδου ΙΙΙ).

7 Πράγματι, πρέπει να διατηρήσουμε τα δύο άκρα της διαδικασίας για να κατανοήσουμε τη δυναμική και τις πιθανές αντιφάσεις. Η δυναμική του κεφαλαίου είναι να αποτοπικοποιηθεί έστω κι αν η πολιτική και η διοίκηση στην συνέχεια θα έρθουν να τοπικοποιήσουν εκ νέου... χωρίς να αναζητήσουν την κατανόηση του τι "συνιστά  τόπο". Εξ ου και η πρόκληση του περάσματος από 25 σε 13 περιφέρειες στην πρόσφατη μεταρρύθμιση της αποκέντρωσης στη Γαλλία! Μια περαιτέρω αποκέντρωση που συγκεντροποιείται  εκ νέου με κάποιο τρόπο! Το ίδιο πρόβλημα, αλλά ευρύτερο σε ό, τι αφορά την Ευρώπη: ποια είναι τα όριά της: μέχρι που να προωθηθεί προς την Ανατολή; Ποιος είναι ο ρόλος της Τουρκίας; Οι απαντήσεις δεν θα είναι οι ίδιες, ανάλογα με το επίπεδο της κυριαρχίας που αναπτύσσεται σε αυτή την κλίμακα επειδή δεν είναι ακόμη μια ευρωπαϊκή πολιτική δύναμη ικανή να αντισταθεί τον παγκόσμιο χαρακτήρα του κεφαλαίου και στην τάση του για νομαδισμό, αλλά μια παράθεση κρατών που δεσμεύονται από κοινούς κανόνες.

8 Το ίδιο με το πολύ επίκαιρο θέμα των μεταναστών γενικά ή ειδικά των προσφύγων. Ένα θέμα το οποίο, αν κοιτάξουμε προσεκτικά, αποσπάται από τον τρόπο που συνήθως τίθενται στην ιστορία. Πράγματι, οι μετανάστες που παραδοσιακά δεν διαφεύγουν από το επίπεδο ΙΙ της κυριαρχίας, είτε πρόκειται για πολιτικούς μετανάστες που προσπαθούν να ξεφύγουν από δικτατορίες για να ενταχθούν σε έθνη-κράτη των οποίων οι αρχές και οι αξίες βασίστηκαν στην υποδοχή των εξόριστων είτε για οικονομικούς μετανάστες που θα ενίσχυαν το απόθεμα του ανεπαρκούς εργατικού δυναμικού διαρθρωτικά ή συγκυριακά της χώρας υποδοχής. Η καπιταλιστική κοινωνική σχέση υπήρξε πάντα ένας συνδυασμός εδαφικής κυριαρχίας και πολιτικού ελέγχου από μία πλευρά και της διάστασης ρευστότητας από την άλλη με την κυκλοφορία της παραγωγής και των πληθυσμών. Σήμερα, όμως, αυτό που αλλάζει είναι, πρώτον, ότι οι εθνικές κυριαρχίες είναι ασθενείς, εμφανώς σε χώρες που ιστορικά τις έχουν χάσει από καιρό (οι χώρες της πρώην Σοβιετικής Ένωσης, οι χώρες της Μεσογείου), αλλά και στις παλιές δυνάμεις όπως ακριβώς ήρθε να μας δείξει το βρετανικό "Brexit", και, στη συνέχεια, ότι οι φτωχοί μετανάστες είναι παγκόσμιο πλεόνασμα του οποίου τα κράτη εμποδίζουν την κίνηση στην πράξη, ακόμη και αν έχουν θεσπίσει την αρχή της ελεύθερης κυκλοφορίας στη θεωρία.

9 Ο Rocard το είπε ήδη στη δεκαετία του 1980, καμία δύναμη δεν έχει αποστολή να επιφορτιστεί όλη τη δυστυχία του κόσμου και το πολιτικό άσυλο δεν δόθηκε ποτέ χωρίς περιορισμό. Η τελευταία παίρνει ένα συμπαγή χαρακτήρα στο πλαίσιο των μεγάλων αιτίων που νομιμοποιούνται από ένα δημοκρατικό ή αντιφασιστικό στοιχείο που δεν αντιστοιχεί στην τρέχουσα κατάσταση των προσφύγων που το αδιέξοδο στη Μέση Ανατολή εξακολουθεί να αναστατώνει. Το αντίθετο αντιστοιχεί μόνο στο καλωσόρισμα σταδιακά μερικών μεγάλων αντιπάλων, από τον Τρότσκι έως τον Χομεϊνί μέσω Μπεν Μπάρκα όσον αφορά τη Γαλλία.

10 Η κατάσταση δεν είναι πλέον η ίδια, υπάρχει ένα συγκεκριμένο παράδειγμα σήμερα με μια τάση που συνδυάζει την ανθρωπιστική ηθική και την άρση των εμποδίων όλων των ειδών, σύμφωνα με την τρέχουσα πολιτική σε σχέση με τους μετανάστες και τους πρόσφυγες.

11 Η Μέρκελ εκπρόσωπος της κυρίαρχης οικονομικής δύναμης στην Ευρώπη πήρε αμέσως θέση για ένα μέγιστο άνοιγμα που αντιπροσωπεύει τα στρατηγικά συμφέροντα του Επίπεδου Ι της κυριαρχίας, αυτά ενός κεφαλαίου αποτοπικοποιημένου αλλά συνδεδεμένου σε δίκτυα παραγωγής (πολυεθνικές και οι θυγατρικές τους ), κυκλοφορίας (χρηματοοικονομία), διανομής (Walmart and Co), επενδύσεων (ΑΞΕ), και επικοινωνίας (Google, Facebook) εγγυημένα από ένα δίκαιο και τους διεθνείς οργανισμούς. Μόνο σε ένα δεύτερο στάδιο και επηρεασμένη από δυσμενείς πολιτικές και λαϊκές αντιδράσεις στη Γερμανία ευθυγραμμίστηκε με τις πιο συντηρητικές πολιτικές των γειτόνων της. Πράγματι, αυτοί, στην πλειοψηφία τους εξακολουθούν να σκέφτονται ως εθνικό κράτος υπεύθυνο για την αναπαραγωγή των κοινωνικών σχέσεων στο επιπέδου ΙΙ και, επομένως, από την άποψη της εθνικής κυριαρχίας που ορίζεται από τον έλεγχο του εδάφους. Όπως το ορίζει ο Carl Schmitt, ο κυρίαρχος είναι αυτός που έχει εξουσία πάνω στα σύνορα. Το "Brexit" στο Ηνωμένο Βασίλειο εκφράζει την αντίφαση μεταξύ του επιπέδου Ι, όπου το κεφάλαιο εμφανίζεται διακρατικό και δικτυωμένο και του επίπεδου ΙΙ, όπου η συμβίωση κεφαλαίου και εθνικής κυριαρχίας είναι πιο δύσκολο να επιτευχθεί. Τα σύνορα είναι ακόμα μια πολιτική οντότητα η οποία παρεμποδίζει την ρευστότητα ακόμη και αν η κυριαρχία της Ευρώπης είναι ασθενής, διότι δεν βασίζεται σε ένα ευρωπαϊκό λαό που δεν υπάρχει.

12 Επιπλέον, καθώς το θέμα της χρηματοδότησης δεν έχει ξεκαθαριστεί - γιατί αν και το κράτος εγκαταλείπει τις αρμοδιότητές του εξακολουθεί να κατέχει τα πορτοφόλια – αυτό μπορεί να ωθήσει τις περιφερειακές μητροπόλεις προς μια επιταχυνόμενη παγκοσμιοποίηση (Μονπελιέ) ή εδαφική αυτονομία (Βαρκελώνη, Βόρεια Ιταλία (Padanie)) ή σε περιοχές μεταξύ των δύο που επιδιώκουν να επιβιώσουν με τη βοήθεια ανεξάρτητων μέσων αλλά με την προϋπόθεση της ΚΑΠ ή της τοπικής αιγίδας (Sivens).

13 Για παράδειγμα, είναι πολύ δύσκολο να γνωρίζουμε αν οι ψήφοι αντι-Brexit που καταγράφονται στη Σκωτία και την Ιρλανδία είναι πρωτο-εθνικής κυριαρχίας ή αντίθετα μια αναζήτηση για ένα ενδιάμεσο επίπεδο παγκοσμιοποίησης για τις χώρες που δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν μόνες τους τον κόσμο . Εδώ βλέπουμε τα όρια για μια ερμηνεία της ψηφοφορίας για το Brexit με όρους αντίθεσης μεταξύ πλουσίων και φτωχών, διανοούμενων και χειρωνακτών, ελίτ / ολιγαρχίας και λαού, αυτές οι αντιθέσεις θα ενταχθούν στους διάφορους λαϊκισμούς δεξιούς και αριστερούς ως εάν να μην υπήρχαν εργαζόμενοι ή λαϊκές περιοχές στη Σκωτία και τη Βόρεια Ιρλανδία, ενώ στη δεύτερη τα όρια της ψηφοφορίας περνούν μέσα από τη θρησκεία και όχι κατά κύριο λόγο από το κοινωνικό πεδίο.

14 Το Ηνωμένο Βασίλειο είναι μια οριακή περίπτωση ενσωμάτωσης στην ΕΕ, τόσο εντός όσο και εκτός. Σχετικά με το "Brexit" έχουμε ακούσει ότι το 80% των επιχειρήσεων και του Σίτυ ήταν υπέρ στο να μείνει στην ΕΕ, ενώ οι εταιρείες αυτές και η βρετανική χρηματοοικονομία είναι ανοικτή χωρίς όρια στον κόσμο και δεν περιορίζονται σε δραστηριότητες στην Ευρώπη ( μόνο το 45% των εξαγωγών). Τι κάνει η εθνική κυριαρχία σε αυτή την περίπτωση; Τα πρώτα μέτρα μετά το Brexit που ανακοινώθηκαν από τους κυβερνόντες (Osborne, Κάμερον και στην συνέχεια May) είναι χαλαρές προτάσεις για φορολογικά θέματα, προκειμένου να αντισταθμίσουν την πιθανή απώλεια υλοποίησης ξένων επενδύσεων στο Ηνωμένο Βασίλειο. Όμως η μετατροπή της Αγγλίας σε Κύπρο, Ιρλανδία και Λουξεμβούργο, δεν είναι εθνική κυριαρχία αλλά πάει προς στο αντίθετό της. Άλλωστε, δεν είναι σαφείς οι κοινές θέσεις μεταξύ των τριών πολιτικών. Για παράδειγμα, η May που ήταν κατά το ήμισυ φιλοευρωπαϊκή και κατά το ήμισυ Brexit δεν είναι υπέρ της «εθνικής κυριαρχίας», αλλά της παγκοσμιοποίησης, επιδιώκει να καταχωρήσει την πολιτική της εντός του επιπέδου Ι και είναι με αυτή τη θέση που θα διαπραγματευθεί τις συμφωνίες με την Ευρώπη, συμφωνίες οι οποίες, στοιχηματίζουμε ότι δεν θα είναι επιζήμιες για το Ηνωμένο Βασίλειο. Σε αυτό το πλαίσιο, οι υπέρμαχοι της εθνικής κυριαρχίας στην Δεξιά όπως ο Nigel Farage στη Βρετανία και η Λεπέν στη Γαλλία πρόβαλαν μια αισιοδοξία προς το παρόν αβάσιμη σχετικά με τις πιθανές συνέπειες του «Brexit». Αυτό δεν σημαίνει ούτε πραγματική εθνική ανεξαρτησία, αδύνατη σήμερα και ειδικά για τη βρετανική οικονομία, ούτε το τέλος της λιτότητας, αυτή έχει αιτίες που δεν είναι μόνο εξωγενείς ως αποτέλεσμα των πολιτικών της προσφοράς η οποία είναι κυρίαρχη σήμερα σε όλο τον κόσμο και της νομισματικής και δημοσιονομικής πολιτικής της ευρωζώνης 4 αλλά γενικότερα οφείλονται σε ενδογενή στοιχεία, στο βαθμό που, παραδόξως, οι τρέχουσα δυναμική της παγκοσμιοποίησης βασίζεται σε μια «συρρικνούμενη αναπαραγωγή" (κεφαλαιοποίηση αντί για συσσώρευση).

15 Όσον αφορά τις διεθνιστικές θέσεις της αριστεράς και των αριστεριστών, δεν είναι τόσο ότι είναι αθόρυβες, όσο ότι δεν έχουν λόγο, όπως φαίνεται στην πρόσφατη δήλωση του Κεν Λόουτς, αντι-ΕΕ, αλλά και εναντίον του "Brexit".

17 Αν υπάρχει αντίσταση στο επίπεδο ΙΙ και, συνεπώς, τάση για «εθνική ανεξαρτησία» όπως διακρίνεται από την κυριαρχία - η πρώτη είναι μια ιδεολογία η δεύτερη είναι μια αρχή της εξουσίας - είναι επειδή αν και η ροή των εμπορευμάτων, η χρηματοοικονομική, η τουριστική και η ροή της εργασίας μπορούν να διασχίσουν τα "οικονομικά" σύνορα, αντιμετωπίζουν μια πραγματικότητα που είναι ότι τα σύνορα είναι επίσης ιστορικές, γεωγραφικές και πολιτικές οντότητες (βλέπε και πάλι τα επαναλαμβανόμενα προβλήματα των "χωρίς χαρτιά" σε περιόδους μεγάλης αναταραχής, το «καθεστώς» των απάτριδων το 1930, κ.λπ.).

18 Στο πλαίσιο αυτού του ιεραρχημένου συνόλου, η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται ως ένα ενδιάμεσο βήμα στο πλαίσιο του Επίπεδου Ι, ένα είδος γέφυρας μεταξύ της υπερεθνικής τάσης που καλύπτει το όλον και των εθνικών κυριαρχιών σε παρακμή που πρέπει να διέπουν το επίπεδο ΙΙ και να διαχειρίζονται τις γκρίζες περιοχές που υπάρχουν στο επίπεδο ΙΙΙ, όπου ανθούν οι αγανακτισμένες απαιτήσεις των εμπόρων και των αγροτών, η σποραδική οργή των προαστίων, όταν καταφέρνουν να υπερβούν την καθημερινότητα των προσκλήσεων για προσευχή και τις δραστηριότητες μιας παράλληλης οικονομίας.

19 Ως εκ τούτου, Η ΕΕ έχει τη θέση της στη διαδικασία ολοποίησης του κεφαλαίου (ευνοεί τις μεγάλες επιχειρήσεις και διευκολύνει τις μετεγκαταστάσεις), αλλά είναι συχνά σε αστάθεια, γιατί το όριό της είναι να βρίσκεται σε μια κλίμακα διεθνοποίησης η οποία έχει καταστεί άνευ αντικειμένου, αν κάποιος σκέφτεται μόνο με οικονομικούς όρους, δηλαδή έξω από τη λογική της κυριαρχίας, ως εάν το κεφάλαιο να μην ήταν πλέον παρά ένα σύστημα, μια μηχανή.

20 Πράγματι, σε αυτή την περιορισμένη οπτική γωνία, το κατάλληλο επίπεδο της παγκοσμιοποίησης γίνεται όλο και πιο παγκόσμιο, όπως έχουμε δει, στην πραγματικότητα, με τις αποφάσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, που μπλοκάρουν την ενδο-ευρωπαϊκή συγκεντροποίηση υπό το πρόσχημα ότι αλλοιώνει τον ανταγωνισμό, γεγονός που κατέληξε στην πραγματικότητα να παραδώσει κάθε μία από αυτές τις προσπάθειες σε μη ευρωπαίο ανταγωνιστή. Δεν έχει αποδείξει ότι είναι μια ενδιάμεση ρυθμιστική δύναμη στο βαθμό που θυσίασε σ’ ένα σχεδιασμό της ΕΕ ως απλή ζώνη ελεύθερων συναλλαγών, μια τάση που ενισχύεται από την αύξηση του αριθμού των μελών της. Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι ο ρόλος της Γερμανίας εδώ είναι σε ιδιαίτερη αρμονία με αυτές τις συνθήκες. Μπορούμε να πούμε ότι η Γερμανία αποτελεί ένα ιδανικό τύπο σύγχρονου κράτους στο επίπεδο Ι. Η δύναμή της δεν είναι ούτε στρατιωτική ούτε πολιτική, αλλά οικονομική. Ως εκ τούτου, δεν τίθεται με τους παραδοσιακούς όρους της εθνικής κυριαρχίας. Αυτό είναι επίσης που δεν καταλαβαίνουν πολλοί αριστεροί και «anti-deutsch» Γερμανοί που είδαν με φόβο την επανένωση της Γερμανίας και την πιθανή αναζωπύρωση ενός παν-γερμανικού εθνικισμού βασισμένου στην ανατολική ζώνη του και ο οποίος βοήθησε στον "απο-γιουγκοσλαβισμό".

21 Οι τελευταίες δηλώσεις του Β. Σόιμπλε, του Υπουργού Οικονομίας και Οικονομικών της Γερμανίας επιβεβαιώνουν την τάση αυτή να εκφράσει την προτεραιότητα των συμφερόντων του επιπέδου Ι, στον βαθμό που διαφωνεί με την δημοψηφισματική μορφή του "Brexit" την ίδια απάντηση που έδωσε στην Ελλάδα το 2015, δηλαδή την διαταγή για ένα είδος μόνιμης τρόικας προστατευμένης από την πολιτική και λαϊκή πίεση. Είναι επίσης μια θέση κοντά σε αυτή του τελευταίου νομπελίστα οικονομολόγου Jean Tirole που συμβουλεύει να βασίζονται σε ανεξάρτητους φορείς όπως η ΕΚΤ ή η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, εξασφαλίζοντας έτσι τελικά τη συνέχεια της πολιτικής των κρατών που αναδιαρθρώνονται σε δίκτυο, αποφεύγοντας τις πολιτικές και λαϊκιστικές πιέσεις. ▪